لزوم آشنایی آتش نشانان با علم شیمی حریق
تفاوت خطر وقوع حوادث شيميايي با ديگر حوادث در نوع آثار و عوارضي است كه از خود بر جايي ميگذارند . آلايندههاي ديگر كه در اثر وقوع بلايا و يا حوادث و حريقها ايجاد ميشوند و يا ناشي از ماشيني شدن زندگي بشر هستند در هر شكل در يك فرآيند زماني ميانمدت يا دراز مدت ايجاد مسموميت مينمايند . ميتوان هر روشن كردن موتور خودرو و سوخت ناقص در آن را امروز يك حادثه تلقي كرد كه بسيار اتفاق ميافتد و منجر به آلودگي و مسموميت ميشود . اما آثار اين آلايندهها در درازمدت بروز ميكند .
حوادث شيميايي اگرچه بهندرت و ناگهاني اتفاق ميافتند آثار آن ، آني و يا در كوتاهمدت بروز مييابد ، آلودگي سريع ، مسموميت ، مصدوميت و مرگ ، اين تنوع و تفاوت مسموميت را در علم سمشناسي اصطلاحاً به مسموميت حاد و مزمن تعبير مينمايند . ايران اسلامي اكنون در شرايط رشد ونوسازي صنعتي است.
استفاده از مواد شيميايي در فرآيند صنعتي شدن و تحول در كشاورزي و نوسازي اقتصادي اجتنابناپذير است. اما واقعيت اين است كه برآورده كردن اين نياز بدون عنايت به دانش ايمني مخصوص آن ميتواند فاجعهآفرين باشد . بديهي است وقتي نسبت به مواد شيميايي و آثار و عوارض آن شناخت وجود نداشته باشد توليدكننده ، مصرفكننده و نيروهاي امدادي در هنگام حوادث ، در قبال آن دچار نوعي بيباكي و جسارت كوركورانه و ناخودآگاه ميشود و متأسفانه زماني متوجه خطرات اين مواد ميگردد كه ممكن است مسموم و مصدوم شده و كار از كار گذشته باشد.
در كشور ما ، شهروندان ، كارگران صنايع و آتشنشانان در قبال حوادث ناشي از مواد شيميايي به شدت آسيبپذيرند . شناخت مشكلات و معضلات موجود در تأمين ايمني در قبال مواد شيميايي و همچنين پيشيگيري از وقوع حوادث ناشي از مواد شيميايي بسيار ضروري است.
آتشنشانان و نجاتگران هميشه در آخرِ خط بلا هستند. آنجا كه همه باز ميمانند از آتشنشانان درخواست كمك ميشود .
حوادث ناشي از مواد شيميايي يكي از موارد بسيار خطرناك براي آتشنشانان تلقي ميشود ، چون بار تمامي كمبودها و نارساييها را در سختترين شرايط بر عهدهی آنان قرار ميدهد. فقدان قانون و ضابطه ، نبود تجهيزات و امكانات ، عدم شناسايي مواد و خطرات آنها و متعاقباً عدم آگاهي از چگونگي مقابله و خنثيسازي ، در يك شرايط بحراني و در زماني اندك بر دوش آتشنشانان و نجاتگران قرار ميگيرد و همه از آنان توقع معجزه و كارآيي دارند و البته اگر در عمليات ناموفق بمانند ، تمامي مقصرانِ بزرگ و كوچك ، بار همهی تقصيرها و كوتاهيهاي خود و ديگران را بر دوش آنان مينهند.
آتشنشانان چون مسووليت مقابله با اين حوادث را به هر شكلي بر عهده دارند بيش از ديگران در معرض آسيب و آلودگي قرار ميگيرند . استفاده از مواد شيميايي و معدني از قديم مورد استفادهی انسان بوده و آنها كاربري اين مواد را ميشناختهاند . حتي گاهي از اين مواد در جنگها استفاده ميكردند و سمومي از تركيبات جيوه و ارسينك از صدها سال قبل مورد بهره برداري بوده است. پس از جنگ جهاني دوم دهها عنصر ، صدها ماده معدني و هزاران تركيب آلي جديد در اختيار انسان قرار گرفت .
استفاده از اين مواد در زمينهی مبارزه با آفات كشاورزي و پزشكي معمول شد و فرآوردههاي پتروشيمي و مواد ساخته شده از نفت هر يك به نوبهی خود اقلام بيشماري از زندگي روزمره را تأمين نمود . اما همين مواد و فرآوردهها بهصورت يك آلايندهی عمده ، انسان و محيط زيست اورا از وجهي ديگر مورد تعرض قرارداده است كه هنوز تمامي ابعاد آن شناخته شده نيست .
شيمي را مي توان به صورت علمي كه با توصيف خصوصيات ، تركيب و تبديلات ماده سرو كار دارد تعريف كرد و يا با بيان ديگر علم شيمي با تركيب و ساختمان مواد و نيروهايي كه اين ساختمانها را بر پا نگهداشته سروكار دارد، اما اين تعاريف نارسا است . تأثير متقابل شاخههاي علوم جديد، تشخيص حدود آنها را مشكل كرده است آنچنان كه تقريباً غيرممكن است پهنهاي از علم را محصور كرد و باید گفت اين علم شيمي است و يا اين علم شيمي حريق است . لذا خيلي ساده ميگوييم آن بخشي از دانش آتشنشاني كه با علم شيمي سرو كار دارد را در مجموعهی شيمي حريق مورد بحث قرارميدهند .
لذا میتوان این نتیجه را حاصل نمود که شناخت و مطالعهی مباحث شيمي حريق و مواد شيميايي خطرناك بخشهايي موثر از اطلاعات و دانش مورد نياز آتشنشانان را در اختیار آنها قرار داده و تلفات و خسارات جانی ناشی از ناآگاهی از آن را برای آتشنشانان به حداقل رساند.
منبع : سايت سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني رشت
|
